۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ – محققان در یک پژوهش جدید بررسی کردند که آیا پیام‌های کوتاه و به‌موقع تلفن همراه می‌توانند به بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲کمک کنند پس از شام کمتر میان‌وعده بخورند و در نتیجه از نوسان قند خون شبانه بکاهند. اهمیت پرسش از این‌جاست که زمان غذا خوردن نیز ممکن است بر تنظیم قند خون اثر بگذارد؛ بااین‌حال، تغییر عادت‌های غذایی و حفظ آن‌ها در بلندمدت دشوار است.

پژوهشگران از پیام‌هایی استفاده کردند که به‌جای دستور دادن یا تنبیه، گزینه‌های ساده‌ای برای جایگزین‌کردن خوردن پیشنهاد می‌دادند؛ برای نمونه، پیاده‌روی، گوش‌دادن به موسیقی یا مدیتیشن. به این نوع یادآوریِ ملایم «تلنگر» گفته می‌شود. هدف، آزمودن این موضوع بود که چنین پیامی اگر نزدیک به زمان معمول میان‌وعده برسد، آیا می‌تواند رفتار و شاخص‌های قند خون را تغییر دهد یا خیر؟

دربارهٔ این مطالعه

مطالعه در دو مرحله و در مجموع طی حدود چهار هفته انجام شد. ابتدا ۶۶نفر مرحله مقدماتی دو‌هفته‌ای را به پایان رساندند. سپس شرکت‌کنندگان وارد مرحله اصلیِ دو‌هفته‌ای بعدی شدند؛ در این مرحله، ۵۶نفر داده‌های پایش پیوسته گلوکزِ قابل استفاده داشتند. شرکت‌کنندگان بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲بودند که بیماری‌شان با رژیم غذایی یا داروی خوراکیِ ثابت کنترل می‌شد و معمولاً دست‌کم سه شب در هفته پس از شام میان‌وعده می‌خوردند.

در مرحلهٔ مقدماتی، از دستگاه پایش پیوسته گلوکز(CGM)  برای ثبت تغییرات قند خون استفاده شد. در مرحله اصلی، هر فرد در روزهای مختلف به‌طور تصادفی یکی از دو وضعیت را تجربه می‌کرد: دریافت تلنگر از طریق اپلیکیشن تلفن همراه یا دریافت‌نکردن پیام. این طراحی به پژوهشگران امکان داد روزهای دارای پیام را با روزهای بدون پیام در همان فرد مقایسه کنند.

پیام‌های تصویری کوتاه، که با مشارکت مصرف‌کنندگان طراحی شده بودند، پس از شام و نزدیک به زمان معمول میان‌وعده ارسال می‌شدند. پژوهشگران پیامد اصلی را تفاوت در شاخصی از تغییرات گلوکز ثبت‌شده با CGM، از ۹۰دقیقه پس از شام تا ساعت ۴بامداد، در روزهای پیام‌دار و بی‌پیام قرار دادند. این شاخص، تغییر قند خون را در آن بازه زمانی نشان می‌داد؛ اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کرد که فرد واقعاً میان‌وعده خورده است یا خیر.

نتایج اصلی

نتیجه کلی روشن بود: در مجموعِ دوره دوهفته‌ای، دریافت پیام‌ها به بهبود معنادار پیامد اصلیِ قند خون شبانه منجر نشد. بنابراین، این مطالعه نشان نداد که تلنگرهای تلفنی به‌تنهایی می‌توانند کنترل قند خون شبانه را به‌طور پایدار بهتر کنند.

بااین‌حال، بررسی‌های تکمیلی نشانه‌ای از اثر اولیه پیام‌ها داشت: در آغاز، برخی الگوهای قند خون و رفتار میان‌وعده‌خوردن بهتر به نظر می‌رسیدند، اما این اثر با گذشت زمان کاهش یافت. پژوهشگران احتمال می‌دهند افراد به پیام‌ها عادت کرده یا از تکرار آن‌ها خسته شده باشند. این نتیجه اکتشافی است و برای تأیید به پژوهش‌های بزرگ‌تر نیاز دارد.

از نظر امکان اجرا، ارسال پیام به تلفن همراه، شدنی بود. در این پژوهش، ۴۱۰پیام دیجیتال فرستاده شد و داده‌های CGM طی ۹۱۱شب در مرحله مقدماتی و ۷۸۰شب در مرحله اصلی ثبت شدند. بااین‌حال، امکان‌پذیر بودن ارسال پیام با اثبات اثربخشی آن یکسان نیست. این پژوهش نشان داد انجام این روش امکان پذیر است اما این‌که اثر درمانی آن پایدار باشد، ثابت نشد.

محدودیت‌ها و معنای عملی یافته‌ها

این مطالعه کوچک و کوتاه‌مدت بود و فقط گروه مشخصی از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲را بررسی کرد؛ بنابراین، نتایج آن را نمی‌توان بی‌درنگ به همه افراد مبتلا به دیابت تعمیم داد. افزون بر این، تغییرات CGM فقط راهی غیرمستقیم برای برآورد رویدادهای میان‌وعده‌خوردن بود. قند خون می‌تواند تحت‌تأثیر عوامل دیگری، از جمله ترکیب شام، فعالیت بدنی، داروها و تفاوت‌های فردی قرار گیرد. در نتیجه، تغییر ثبت‌شده در گلوکز لزوماً به معنای تغییر قطعی در خوردن میان‌وعده نیست. این ملاحظات در تفسیر نتایج کارآزمایی اهمیت دارند.

برای افراد مبتلا به دیابت، پیام اصلی این نیست که باید به پیام‌های گوشی تکیه کنند یا مصرف دارو و توصیه درمانگر را تغییر دهند. این ابزار در این مطالعه فقط یک راهکار آزمایشی برای پشتیبانی از عادت‌های غذایی بود و جایگزین برنامه درمانی فردی نیست. هرگونه تغییر در رژیم غذایی یا درمان باید با پزشک یا متخصص تغذیه هماهنگ شود.

پژوهش‌های بعدی می‌توانند دوره طولانی‌تری داشته باشند، پیام‌ها را متنوع و متناسب با هر فرد تنظیم کنند و در کنار CGM، ثبت مستقیم غذا را نیز به کار بگیرند. در مجموع، پیام‌های به‌موقع ایده‌ای قابل بررسی‌ هستند، اما شواهد فعلی از بهبود کلی و پایدار قند خون پشتیبانی نمی‌کنند؛ برای دانستن اینکه این روش برای چه کسانی و با چه نوعی از طراحی‌ مفید است، به مطالعات بیشتر نیاز داریم.نتایج این مطالعه به صورت آنلاین در مجله Diabetes, Obesity& Metabolism منتشر شده است.

منبع:

https://www.news-medical.net/news/20261116/Smartphone-nudges-showed-early-promise-for-diabetes.aspx